Voor- en nadelen van tendering

Wat zijn de voordelen?

• Decentrale overheden kunnen binnen de regio’s actief sturen op de invulling van de zoekgebieden. Met deze methode heb je als overheid meer regie op wie, wanneer wat waar ontwikkelt dan via het klassieke toelatingsbeleidskader.
• Ook heb je meer regie op het realiseren van lokaal eigendom, doordat lokaal eigendom, maatschappelijke meerwaarde voor de gemeenschap en de verdeling van de lusten en de lasten criteria zijn waarop geselecteerd wordt, nadat de plannen aan de ruimtelijke criteria zijn getoetst.
• Door de uitgifte in tranches heb je ook meer grip op de planning en programmering. Bovendien kun je door die uitgifte de planning beter laten aansluiten op die van de netuitbreidingen van de netbeheerder.
• Kies je voor een meer open tenderproces waarbij initiatiefnemers nog niet voldragen plannen hoeven in te dienen, maar meer een plan op hoofdlijnen? Dan biedt de maatschappelijke tender een mogelijkheid om een open gebiedsproces te volgen. Daarbij beslissen omwonenden en stakeholders samen over de exacte locatie, grondvergoedingen etc. Deze open gebiedsprocessen leiden over het algemeen tot de meeste maatschappelijke acceptatie.
• Een maatschappelijke tender uitschrijven is een transparant proces voor initiatiefnemers en burgers. De gemeente/provincie toont met het vooraf mededelen van selectiecriteria transparantie aan de initiatiefnemers. Zij kunnen hier hun principeverzoek op afstemmen. Na de selectie weet de initiatiefnemer waar hij het principeverzoek op heeft verloren of gewonnen. Doordat de initiatieven op meerdere criteria zijn beoordeeld en de beste is geselecteerd, weet de burger precies welke zonne- of windpark waarom is geselecteerd. Het transparante proces kan begrip en draagvlak teweegbrengen bij de burger.
• De maatschappelijke tender voorkomt verloren investeringen voor zowel bevoegd gezag als ontwikkelaar. Een initiatiefnemer die de maatschappelijke tender niet wint, hoeft geen tijd, geld en energie meer te steken in een vergunningentraject.

Wat zijn de nadelen?

• Een nadeel van dit model is dat er tijdens het tenderproces meerdere, concurrerende lokale initiatieven kunnen ontstaan in een gebied, waarbij inwoners door meerdere initiatiefnemers worden bevraagd op hoe zij betrokken willen worden in het project. Dit kan tot vervelende situaties in een wijk, buurt of dorp leiden. Het is zaak om hier als gemeente zicht op te houden, zodat tijdig bijgestuurd kan worden als dat nodig is. Dit risico is het grootst als via de maatschappelijke tender voldragen plannen gevraagd worden die rijp zijn voor de omgevingsvergunning in plaats van globalere plannen die rijp zijn voor een principebesluit.
• Voorwaarde voor een maatschappelijke tender is dat je als gemeente/provincie duidelijk bent over wat je wanneer waar in ontwikkeling wilt brengen. Dat vereist dat je als provincie- of gemeentebestuur je duidelijk uitspreekt over zoekgebieden en wat je waar wanneer wilt realiseren. Dat impliceert politieke overeenstemming binnen het college/GS en met raad/PS. Het is afhankelijk van de politiek-bestuurlijke situatie in een gemeente / provincie of dit mogelijk is.
• Tendering vraagt aan de voorkant extra capaciteit, tijd en (juridische) kennis in vergelijking met een klassiek toelatingskader. Als het proces goed verloopt en er daardoor sprake is van weinig maatschappelijke weerstand, is de kans groot dat die tijd aan de achterkant ‘terug verdiend’ wordt.
• De meeste maatschappelijke tenders werken met grondposities in de voorstellen die ingediend worden. Hier kleven forse nadelen aan. Ten eerste ontstaan er binnen een gebied concurrerende processen met inwoners. Ten tweede ontstaat er door het innemen van grondposities ongelijkheid tussen inwoners in het gebied. Een grondeigenaar profiteert immers het meest van het project, terwijl veel meer omwonenden de lasten van het project zullen gaan ervaren.

Open gebiedsproces essentieel voor maatschappelijke acceptatie

Een maatschappelijke tender geeft de mogelijkheid om een open en zorgvuldig gebiedsproces te organiseren met de omwonenden, waarbij er niet vooraf grondposities worden ingenomen. Dat biedt de mogelijkheid om in het gebiedsproces zelf met alle stakeholders afspraken te maken over wie welke grondvergoeding krijgt. Dit heet socialisering van de grondvergoedingen. Uit de praktijk blijkt dat de projecten die met een dergelijk open gebiedsproces gerealiseerd zijn, de meeste maatschappelijke acceptatie hebben en daarmee ook de minste weerstand. Weerstand leidt per definitie tot vertraging in het realisatieproces. Een maatschappelijke tender die een dergelijk open gebiedsproces mogelijk maakt, vereist echter een lossere opzet. Het betekent dat je als gemeente of provincie niet tendert op voldragen plannen die rijp zijn voor besluitvorming, maar op globalere plannen die rijp zijn voor een principeverzoek. Dat vereist een lokaal bestuur dat de moed heeft om op basis van globalere plannen een besluit te nemen en een partij te selecteren die het open gebiedsproces ingaat en daarna pas met een concreet en voldragen plan komt.