Stap 4: Afspraken

Het is aan de RES -partners zelf om te bepalen of en in welke mate zij regionale afspraken maken en hoe dit zich vertaalt naar de lokale Warmteprogramma’s en uitvoeringsplannen. Het niet bespreken van deze regionale vraagstukken kan leiden tot knelpunten of gemiste kansen. Het maken van afspraken over de uitvoering als het gaat om regionale of zelfs bovenregionale aspecten van de warmtetransitie, is niet per definitie een onderdeel van de RES. Afhankelijk van de situatie kunnen hier diverse partijen - lokaal, regionaal of nationaal - aan zet zijn en kunnen diverse samenwerkingsverbanden van markt en overheid worden gevormd.

Bij de RSW ligt de focus op de samenhang tussen de lokale besluitvorming en regionale visie vorming (en vice versa). Waarbij het uitgangspunt is dat de regie van de warmtetransitie bij gemeenten (warmteprogramma en uitvoeringsplannen) ligt. Echter, als er afhankelijkheden in en met de regio zijn, dan is afstemming nodig. Samenwerken in de regio kan leiden tot lagere maatschappelijke kosten en/of optimaal gebruik van ruimte en energie.

Het gaat hier om wat er in de regio nodig is om de lokale warmtetransitie optimaal te ondersteunen en de regionale meerwaarde te verzilveren.

Hieronder staan wat voorbeelden en handreikingen over mogelijke afspraken van klein (samenwerkingsafspraken) tot groot (oprichten warmtebedrijf).

• In Holland Rijnland hebben alle gemeenten spelregels over het benutten van gezamenlijk toekomstbeeld als kompas vastgesteld. Hiermee is afgesproken dat alle gemeenten in de regio Holland Rijnland samenwerken, gericht op het voorkomen van dubbelwerk en het afstemmen van besluiten die relevant zijn voor het bereiken van regionale optimalisatie. We maken gezamenlijk een optimaal beeld van een regionaal verbonden warmtenet gevoed met bovenlokale bronnen, op basis van huidige inzichten en plannen. Dit noemen we het Toekomstbeeld Warmte Holland Rijnland. De gemeenten gebruiken het Toekomstbeeld Warmte als kompas bij het maken van gemeentelijke plannen.
• De Energiestrategie Twente omschrijft het proces van RES naar energiestrategie, waarin proces, samenwerkingsafspraken en uitvoeringsprogramma zijn uitgewerkt.
• Een warmtebedrijf is de partij die warmtebronnen ontwikkelt, een warmtenet aanlegt en exploiteert, en eindgebruikers voorziet van warmte. Warmtebedrijven komen in verschillende organisatievormen voor — van een regionaal publiek warmtebedrijf tot een coöperatief model of een publiek-privaat samenwerkingsverband — maar hebben met elkaar gemeen dat zij de schakel vormen tussen de beschikbare bronnen en de lokale warmtevraag. In de context van de RSW is het warmtebedrijf een relevante gesprekspartner, maar niet overal een formele RES-partner. De RSW richt zich op de bovenlokale kansen en afspraken tussen overheden; het warmtebedrijf brengt de uitvoeringskracht en het kapitaal om die kansen daadwerkelijk te verzilveren. Voor de bronnenstrategie in de RSW is het warmtebedrijf van belang omdat bovenlokale warmtebronnen — zoals geothermie of industriële restwarmte — doorgaans alleen rendabel te ontwikkelen zijn als er voldoende schaal en afzet over meerdere gemeenten is. De RSW biedt het regionale kader waarbinnen RES-partners met (beoogde) warmtebedrijven kunnen verkennen welke bronnen in aanmerking komen, welke investeringen daarvoor nodig zijn en hoe publieke regie en private uitvoering op elkaar aansluiten. Zo wordt de RSW ook een basis voor vroege afstemming tussen overheden en warmtebedrijven, voordat formele kavelplannen en aanwijzingsbesluiten aan de orde zijn. In veel gevallen zijn of worden (een aantal van) de RES-partners ook aandeelhouder in het toekomstige warmtebedrijf. Zie Handreiking oprichting warmtebedrijf voor gemeenten en Organisatiemodellen warmtebedrijf
• Er is een overzicht met afspraken voor (samenwerkings)processen onder de Omgevingswet. Informatiepunt Leefomgeving heeft een interbestuurlijke tabel gemaakt waarbij organisaties inzicht krijgen in welke afspraken zij kunnen maken, welke er al zijn en welke kennis en ervaring er al is. Samenwerken in de regio: tabel met interbestuurlijke afspraken. De tabel kan bijvoorbeeld worden gebruikt bij het werken aan grote maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, gezondheid, woningbouw en ook de energietransitie.