Inleiding

Warmte en elektriciteit en gassen komen bij elkaar, hiermee wordt de warmtetransitie steeds meer als een systeemvraagstuk gezien. Dit zie je bijvoorbeeld terug in het nationaal warmtenet trendrapport. Ook hoe we samenwerken in de regio en landelijk zie je een steeds grotere rol voor ene integrale benadering.

Deze handreiking RSW – Regionale Structuur Warmte – is op onderdelen herzien en geactualiseerd. Een van de aanvullingen is een bredere energie benadering. De Regionale Structuur Warmte (RSW) is ondersteunend aan de warmtetransitie in de gemeente. Hierbij beoogd de RSW uit te nodigen voor het bovenlokaal en regionaal voeren van het gesprek en zo gezamenlijk onderlinge afhankelijkheden, maar ook kansen die er zijn, zichtbaar te maken. De mate waarin er kansen en of risico´s zijn bovenlokaal zal per regio verschillen. In het document staan links opgenomen naar voorbeelden, achtergrond informatie/onderzoeken en handreikingen. Meer informatie is te vinden op de websites van NP RES en NPLW.

De RSW is vormvrij

De RSW is geen formeel verplicht onderdeel van de RES, maar een praktisch hulpmiddel. Hoe je er invulling aan geeft, is aan jou: als onderdeel van de doorontwikkeling van je RES, geïntegreerd in een breder energieperspectief of toekomstbeeld, of als zelfstandig regionaal document. Dit document helpt je — ongeacht de gekozen vorm — om je bovenlokale afhankelijkheden te herkennen en te onderbouwen en de afstemming tussen RES-partners te richten op die kansen en vraagstukken die de warmtetransitie op regionaal niveau met zich meebrengt.

Meerwaarde van de RSW

De RSW kan waarde toevoegen boven op de lokale inzichten en plannen, door te onderzoeken of en hoe (samenhangende) meerwaarde te realiseren is op gebied van regionale samenhang en het vergroten van de haalbaarheid van de warmtetransitie.

Regionale samenhang

De warmtetransitie stopt niet bij gemeentegrenzen. Grote warmtebronnen zoals geothermie of industriële restwarmte kunnen meerdere gemeenten bedienen, warmte-infrastructuur loopt door meerdere gebieden, en keuzes in de ene gemeente raken de haalbaarheid van plannen in de andere. Ook het benutten van energie uit oppervlakte of afvalwater kan meerdere gemeenten raken. De RSW maakt deze bovenlokale samenhang zichtbaar en bespreekbaar.

Concreet gaat het om:

• Gezamenlijk benutten van bovenlokale warmtebronnen die een individuele gemeente niet alleen kan ontsluiten of financieren.
• Voorkomen van conflicterende keuzes, bijvoorbeeld dat meerdere gemeenten tegelijk dezelfde bron willen benutten, of dat lokale planning de haalbaarheid van een regionaal warmtenet ondermijnt. Zie bijvoorbeeld het onderzoek naar de beste inzet duurzame warmtebronnen in Noord-Holland.
• Optimalisatie van het energiesysteem als geheel, zoals het verlagen of vertragen van netcongestie op het elektriciteitsnet door slim te kiezen voor warmtenetten met opslag. Zie bijvoorbeeld warmte als integraal onderdeel van Energieregio Noord-Holland.

Haalbaarheid warmtetransitie

Veel gemeenten staan voor vergelijkbare vraagstukken. Samenwerken op regionaal niveau maakt het mogelijk om de aanpak te versnellen en te versterken op manieren die lokaal niet haalbaar zijn.

Concreet gaat het om:

• Kennisdeling: inzichten, onderzoeken en ervaringen uit de ene gemeente benutten voor de andere, zodat niet elke gemeente het wiel opnieuw hoeft uit te vinden.
• Schaalvoordelen verzilveren: gezamenlijk optrekken bij inkoop, onderzoek of de ontwikkeling van infrastructuur verlaagt de kosten en vergroot het draagvlak.
• Handelingsperspectief bieden: de RSW vertaalt regionale kansen en risico's naar concrete samenwerkingsafspraken, zodat de stap van visie naar uitvoering kleiner wordt.

De meerwaarde van de RSW door regionale samenhang te borgen en de haalbaarheid van de warmtetransitie te vergroten wordt bereikt door samen toe te werken naar de volgende resultaten:

• Inzicht in de (bovengemeentelijke) kansen en de risico’s in de regio op het gebied van de warmtetransitie in de context van het gehele energiesysteem.
• Een handelingsperspectief op hoe deze kansen verzilverd (kunnen) worden en hoe risico’s voorkomen (kunnen) worden en wat hier voor nodig is (randvoorwaarden). De focus in de RSW ligt op wat er op regionaal niveau nodig en mogelijk is.
• Samenwerkingsafspraken waarbij het handlingsperspectief wordt omgezet in concrete ambitie(s) voor de regio wordt uitgewerkt in afspraken tussen/met de RES partners als aanvulling op de lokale programmering.

Hierbij is de mate van diepgang en detaillering per regio maatwerk. Het is aan te raden om zoveel mogelijk gebruik te maken van, en te verwijzen naar, al bestaande informatie en/of besluiten. Voorkom dubbel werk. Waar het hier om gaat is dat met de bril van de bovenlokale aspecten gekeken wordt na ar de bestaande informatie en naar de kansen, risico’s, meerwaarde en samenwerkingsmogelijkheden op bovenlokaal niveau.

Voor alle stappen geldt dat de inzet van de RES-partners in verhouding moet staan tot wat het oplevert. Dit kan betekenen dat voor sommige regio’s globale inzichten voldoende zijn om verder te komen. Het verzamelen van gedetailleerde data is niet een doel op zichzelf. Het is aan de RES -partners om de uiteindelijke scope en diepgang van de RSW te bepalen. Kortom: de RSW is maatwerk. Deze handreiking geeft hier handvaten voor.

Dit werkblad biedt antwoord op de vragen zoals