Stap 3: Routes

Het gaat hierbij zowel om het eindbeeld (of eindbeelden) te schetsen als de weg ernaartoe. Bij het uitdenken van de routes is het belangrijk om dit tegen de achtergrond van verwachte ontwikkelingen uit te zetten en werk uit met welke onzekerheden je rekening houdt. Om te komen tot een voorkeursvariant is het van belang de eindbeelden en mogelijke routes onderling te wegen.

Stap 3 bestaat uit de volgende tussenstappen:

Verwachte ontwikkelingen en onzekerheden

De warmtetransitie is een langdurig proces, waarbij regelmatige herijking plaats zal vinden. Nieuwe inzichten, aangepaste (fiscale) regelgeving en innovaties kunnen leiden tot nieuwe keuzen. Los van deze onbekende en/of onzekere ontwikkelingen, kent de transitie ook bekende stappen. Zo zal de besparing door isolatiemaatregelen bij woningen door de tijd optellen en effect hebben op de totale verwarmingsvraag. Het aansluiten van woningen op warmtenetten groeit in de tijd. Daarmee is het noodzakelijk dat in de plannen voldoende rekening wordt gehouden met de ontwikkelingen en veranderingen. Vooral omdat de lokale plannen (wat) en planning (wanneer) invloed kunnen hebben op de haalbaarheid van de plannen van andere gemeenten als het gaat om de inzet van bovengemeentelijke bronnen en benutten van de energie infrastructuur. Dit vraagt dus om regionale afstemming in de programmering. Met het samen doorlopen van de analyse stappen en inzichtelijk te maken welke impact lokale keuzen hebben op de regio kan meerwaarde voor de regio verzilverd worden.

Het bepalen van routes in deze stap 3 kenmerkt zich door het kritisch bekijken van de uitkomsten van stap 1 en 2. Maar ook door het aanvullen van inzichten met oog op de verwachte ontwikkelingen en het expliciet maken welke onzekerheden er zijn. Als er al een eindbeeld is, zal deze stap vooral gaan over actualiseren. Kloppen de uitgangspunten nog, zijn de stappen die worden gezet in lijn met wat er nodig is om het doel te bereiken? Bronnen en voorbeelden die kunnen helpen bij de analyse:

• Klimaat- en Energieverkenning (KEV) (PBL)
• Waarom eerlijkheid over onzekerheid de warmtetransitie vooruit helpt (TNO Vector)

Mogelijke eindbeelden en realisatie routes

Belangrijk is om steeds als regio samen te bepalen welke kansen je als regio wil verzilveren, naar welk eindbeeld wil je samen toewerken. Bijvoorbeeld ontsluiten van bronnen die een enkele gemeente niet kan benutten. Maar ook welke risico’s je wilt voorkomen. Bijvoorbeeld over belasting elektriciteitsnet of suboptimaal gebruik van warmtebronnen.

Voorbeelden van vragen die spelen bij het uitwerken van eindbeelden en mogelijke routes staan hieronder uitgewerkt. De informatie die nodig is om deze vragen te beantwoorden zijn in stap 1 en 2 verzameld en worden in deze stap samengevoegd en verwerkt.

• Wat wil de regio samen bereiken? En welke rol speelt warmte in de relevante (provinciale/ regionale energievisie)Bijvoorbeeld optimaal benutten van de regionaal beschikbare warmtebronnen: wat is dan mogelijk? En wat vraagt dit dan van de regiopartners? Wat betekent dit in de noodzakelijke uitrol van regionaal transport tussen vraag en aanbod en welke ruimtelijke impact kan dit dan hebben. Hoeveel warmtevraag kan hiermee bediend worden? Zie bijvoorbeeld Toekomstbeeld regionaal warmtesysteem Rotterdam – Den Haag
• Welke ontwikkelpaden van bronnen en systeemaanpassingen zijn voor de regio relevant? Wat zijn de verwachte ontwikkelingen, zowel voor uitkoppelen nieuwe bronnen als het sluiten van bestaande bronnen. Welke onzekerheden of risico’s zijn er, bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van grote bronnen alleen als er voldoende afzet gerealiseerd wordt? Welke stappen moeten door wie gezet worden om tot realisatie te komen?
• Wat zijn de voorwaarden voor de ontwikkeling van bovenlokale bronnen?
• Zijn er situaties van lock -in te verwachten? Hoe verhoudt dit tot de lokale plannen en wensen? Moeten (mitigerende) maatregelen worden getroffen? Welke en met wie?
• Welke aanpassingen aan het energiesysteem zijn nodig en wanneer? Hierbij wil je ook kijken naar de langere termijn. Nu inzetten op grootschalige ondergrondse warmteopslag is allicht niet direct kostenefficiënt, maar op langer termijn wel waardevol. Dit zal voor een individuele gemeente niet makkelijk te regelen zijn, maar in samenwerking tussen gemeenten kan dit kansrijker worden. Overigens geldt ook hier dat de ontwikkelingen in wet - en regelgeving uiteindelijk medebepalend zijn voor wat er mogelijk is door wie. Het gaat hier dus over het bewust zijn van de (bovengemeentelijke) kansen en risico’s. En over inzichtelijk krijgen wie waar verantwoordelijk voor is.

Voorkeursroutes

Het wegen van de alternatieven en het uitspreken van een voorkeursrichting is belangrijk in voorbereiding op het maken van afspraken. Hierbij kan er ook gekozen worden om globale richting te bepalen of met elkaar af te spreken welke richting het in ieder geval niet gaat worden.

Het wegen van alternatieven kan op verschillende manieren, hierbij is het van groot belang om breder te kijken dan alleen de technische economische aspecten.

Hulpmiddelen bij het wegen van alternatieven zijn:

• Multicriteria analyses, zie bijvoorbeeld het onderzoek naar ZLT-uitwisselingsnetten, waarvoor is onderzocht wat de directe en maatschappelijke effecten zijn.
• Draagvlak onderzoek / bewonersonderzoek. Zie bijvoorbeeld Betaalbare warmte is meer dan een rekensom
• Maatschappelijke kosten baten analyse, zie bijvoorbeeld de MKBA van Holland Rijnland