Hoe kun je je voorbereiden?

Voorlichting en Empowerment

• Investeer in mediawijsheid voor jezelf en je collega’s

Mediawijsheid is de verzameling competenties die je nodig hebt om actief en bewust te kunnen deelnemen aan de mediasamenleving. Met mediawijze vaardigheden kun je onder andere desinformatie leren te herkennen, leren hoe algoritmes en trollen werken en hoe desinformatie zich verder verspreidt. Kijk op de literatuurlijst voor een overzicht van educatieve middelen die je in kunt zetten.

Wanneer ben je eigenlijk zelf weerbaar tegen desinformatie? Volgens het rapport ‘De Poortwachters van de Waarheid’ hebben mensen die weerbaar zijn tegen desinformatie:

1. het bewustzijn dat desinformatie bestaat en waarom;
2. de kennis om (tot op zekere hoogte) desinformatie te herkennen, zowel op inhoud als op wijze van totstandkoming en verspreiding;
3. een handelingsperspectief dat maakt dat zij bekwaam op desinformatie kunnen reageren (zoals: niet verder verspreiden, negeren, rapporteren, tegenspreken, anderen waarschuwen en zo meer).

• Investeer in publiekseducatie

Creëer educatieve campagnes om burgers bewust te maken van desinformatie en hoe je dit kunt herkennen. Ontwikkel, of verspreid bestaande, educatieve materialen die het kritisch denken aanmoedigen en mensen helpen om betrouwbare bronnen te onderscheiden van desinformatie of communiceer over bestaande initiatieven. Kijk hierbij of je kunt aansluiten bij initiatieven zoals de Week van de Mediawijsheid of bij lokale educatieve partners die mediawijsheid bevorderen, zoals bibliotheken, lokale omroepen, scholen en culturele instellingen. In de literatuurlijst staat tevens een lijst van educatieve middelen.

• Investeer in relatiemanagement

Een goede communicatieaanpak kun je niet in je eentje opstellen en uitvoeren. Blijf dan ook contant investeren in goede relaties met (onder andere) regionale en lokale pers en belangengroepen.

Weet wat er speelt en zoek de verbinding

In het vorige hoofdstuk zagen we dat mensen desinformatie verspreiden om uiting te geven aan hun emoties of om te laten zien waar ze staan in een bepaalde discussie. De onderstaande tips zijn samengesteld om de dialoog en verbinding te bevorderen en weerstand te verminderen.

• Doe onderzoek: Welke gevoelens, zorgen en behoeften heersen er rondom een bepaald thema? Probeer je in te leven.
• Vermijd een negatieve kijk op weerstand: Benoem voor jezelf de negatieve, maar ook de positieve gevolgen van de weerstand. Weerstand kan namelijk ook voor nieuwe inzichten en verbinding zorgen.
• Vertragen om te kunnen versnellen: Vertraging is soms lastig en frustrerend, maar kan er later voor zorgen dat je kunt doorpakken. Betrek mensen dus in een vroeg stadium. Bij voorkeur voorafgaand aan besluitvorming en communiceer duidelijk waar nog ruimte voor invloed zit en waar geen ruimte meer zit.
• Investeer in diversiteit: Het actief betrekken van een brede diversiteit aan inwoners zorgt voor een betere dialoog. Zorg naast een brede vertegenwoordiging van mensen ook voor een brede vertegenwoordiging van kwesties. Betrek bijvoorbeeld bewust mensen met een kleinere beurs, om energiearmoede bespreekbaar te maken. Zorg voor een zo goed mogelijke vertegenwoordiging van alle verschillende geluiden en perspectieven over de energietransitie. Voorkom hierbij dat partijen met weerstand de boventoon voeren.
• Ga het gesprek aan, zodat je verder kijkt dan alleen de standpunten. Ga daarbij de verschillen niet uit de weg, ook al is dat ongemakkelijk. Pas wanneer je van elkaar weet waar het echt om draait, kun je in gesprek over gedeelde belangen en issues en met elkaar meedenken. Zo heb je meer verbinding met bewoners en streef je samen naar een win-winoplossing: maatregelen en aanpassingen waar iedereen beter van wordt. Een issue-analyse kan hierbij helpen. Op de website van Energie Participatie vind je diverse tips en adviezen over hoe je het gesprek aan kunt gaan.
• Monitoring: Blijf op de hoogte van de actuele informatiecampagnes en -bronnen in de energietransitie en klimaatdiscussie. Identificeer trends en patronen om potentiële risico's vroegtijdig te signaleren.
• Samenwerken met inwoners: Analyseer en communiceer waar bewoners nog invloed op kunnen hebben en ga op zoek naar creatieve samenwerkingen.

Organisatorische tips

Bespreek voorafgaand aan belangrijke communicatie:

• Wie er vanuit de organisatie beschikbaar is voor vragen en zorgen van inwoners;
• Wie er betrokken is bij processen waar desinformatie een rol kan spelen; denk hierbij bijvoorbeeld aan:
  • Communicatieadviseur
  • Bestuursadviseur
  • Bestuurder
  • Beleidsmedewerker
  • Woordvoerder
  • Webredactie/Content creator
  • Inhoudelijk deskundigen
  • Externe projectleiders

Formuleer gezamenlijk een taakverdeling en escalatieschema. Denk daarbij aan taken als:

• Bij wie ligt de taak om te reageren?
• Wie of wat hebben deze mensen nodig om hun werk goed te kunnen doen? Denk aan tijd, mandaat en back-up
• Bij wie wordt er geëscaleerd als een situatie uit de hand dreigt te lopen en is deze persoon voldoende op de hoogte van de werking en mogelijke gevolgen van desinformatie? Welke aanpak en houding is nodig om hier goed mee om te kunnen gaan?

Werk samen met betrouwbare partners en brancheorganisaties om gezamenlijke strategieën te ontwikkelen en desinformatie gezamenlijk aan te pakken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan wetenschappers, kennisinstituten, regionale of lokale media, bibliotheken of scholen.

Doe onderzoek naar Factcheck. Organisaties die je mogelijk kunnen bijstaan. Je vindt een overzicht van organisaties in de literatuurlijst.

Onderhoud je socialemediakanalen. Weet bijvoorbeeld wie je volgt en welke belangengroepen er achter bepaalde kanalen zitten.

Maak een gedragscode waarin je duidelijke regels vastlegt voor de gebruikers van de pagina’s van je organisatie. Kijk hier voor tips voor socialmediabeheerders.

Bereid je communicatie goed voor

• Communiceer open en transparant over de issues die er liggen, de oplossingen, de belangen en bijvoorbeeld ook over de geldschieters. Mensen verwachten niet dat alles perfect is. Je kunt niet besturen zonder af en toe een fout te maken. Het enige dat je kunt doen is zorgen dat je een goed kompas hebt. Leg uit waarom je gelooft dat wat je aan het doen bent het juiste is. En communiceer ook over wat je nog niet weet.
• Communiceer en reageer vanuit empathie. Luister naar de zorgen, probeer je te verplaatsen en neem mensen serieus. Laat ook je eigen zorgen en behoefte zien als overheid.
• Gebruik simpele B1 taal: eenvoudig Nederlands met makkelijke woorden en korte, actieve zinnen.
• Praat over het project, niet over de NP-RES of ingewikkelde beleidsvormen of werkstructuur
• Maak een standaardreactie-format, bijvoorbeeld een tweet die je makkelijk kunt aanpassen of Q&A’s op de website waar je naar kunt verwijzen.
• Wees bereikbaar: Waar kunnen mensen bijvoorbeeld terecht met vragen en zorgen?
• Ontwikkel een protocol voor snelle reacties op desinformatie en op zorgen die leven, met inbegrip van het verspreiden van feitelijke informatie via de juiste kanalen.
• Houd rekening met kaders waarmee je als communicatieprofessional bij de overheid rekening moet houden.